İnternette bir siteye girdiğinizde cihazınız o siteye doğrudan bağlanır ve site sizin IP adresinizi görür. Proxy, bu bağlantının arasına giren bir sunucudur. İsteğiniz önce proxy sunucusuna gider, proxy de isteği kendi IP adresiyle hedef siteye iletir.
Şirket ağlarından yazılım testlerine, reklam kontrolünden kişisel gizliliğe kadar pek çok alanda kullanılan proxy, doğru yapılandırıldığında internet trafiğini yönetmenin pratik bir yoludur.
Proxy Nedir, Proxy Ne Demek?
Proxy, İngilizcede "vekil" ya da "aracı" anlamına gelir. Bilişimde proxy, internete bağlanırken cihazınız ile ziyaret ettiğiniz site arasında aracılık yapan sunucuya verilen addır. Proxy sunucu, ara sunucu ve vekil sunucu ifadeleri aynı şeyi anlatır.
Proxy kullandığınızda siteye giden istek sizin adınıza proxy tarafından gönderilir. Site, isteğin proxy sunucusundan geldiğini görür ve yanıtı ona gönderir. Proxy de yanıtı size iletir. Böylece hedef site sizin gerçek IP adresinizi değil, proxy sunucusunun IP adresini görür.
Proxy Sunucu Nasıl Çalışır?
Proxy kullanan bir cihazdan bir siteye bağlanıldığında trafik şu sırayı izler:
- Tarayıcınız ya da uygulamanız isteği doğrudan siteye değil, ayarlarda belirtilen proxy sunucusunun adresine ve portuna gönderir.
- Proxy sunucusu kullanıcı adı ve şifre istiyorsa önce bu bilgileri doğrular.
- Proxy, isteği kendi IP adresiyle hedef siteye iletir.
- Site, yanıtını proxy sunucusuna gönderir.
- Proxy, yanıtı tarayıcınıza ya da uygulamanıza geri iletir.
HTTPS ile açılan sitelerde proxy, tarayıcı ile site arasında bir tünel kurar. Bu durumda sayfanın içeriği tarayıcı ile site arasında şifreli kalır; proxy bağlanılan alan adını ve portu görür ama sayfa içeriğini göremez. Şirket cihazlarında olduğu gibi cihaza ek bir güvenlik sertifikası yüklenmişse HTTPS trafiği de incelenebilir. HTTPS kullanmayan sitelerde ise proxy trafiğin içeriğini görebilir. Bu fark, güvenilir bir proxy sağlayıcısı seçmenin neden önemli olduğunu da açıklar.
Bir proxy'ye bağlanmak için genellikle sunucu adresi (IP adresi ya da alan adı), port numarası ve varsa kullanıcı adı ile şifre gerekir. Bu bilgiler proxy sağlayıcısı tarafından verilir.
Proxy Ne İşe Yarar?
Proxy, hem bireysel kullanıcılar hem de şirketler tarafından farklı amaçlarla kullanılır. Başlıca kullanım alanları şunlardır:
- Gizlilik: Ziyaret ettiğiniz siteler gerçek IP adresinizi değil, proxy sunucusunun adresini görür. Bu, IP adresinize bağlı konum bilgisinin sitelerle paylaşılmasını sınırlar.
- Kurumsal ağ yönetimi: Şirketler ve okullar, internet trafiğini proxy üzerinden geçirerek erişim politikalarını uygular ve trafiği kayıt altına alır.
- Önbellekleme: Bazı proxy sunucular sık istenen içerikleri saklar. Aynı içerik tekrar istendiğinde siteye yeniden gitmeden yanıt verir ve ağ trafiğini azaltır.
- Farklı konumlardan test: Yazılım ve pazarlama ekipleri, bir sitenin, uygulamanın ya da reklamın farklı şehir ve ülkelerden nasıl göründüğünü proxy ile kontrol eder.
- Yerel arama sonuçlarını izleme: SEO çalışmalarında arama sonuçlarının belirli bir konumdan nasıl göründüğünü görmek için proxy kullanılır.
- Kamuya açık veri toplama: Fiyat karşılaştırma ve pazar araştırması gibi işlerde, sitelerin kullanım şartlarına uyularak kamuya açık verilerin toplanmasında proxy kullanılır.
- Uygulama trafiğini yönlendirme: Proxifier gibi araçlarla, kendi proxy ayarı olmayan masaüstü uygulamalarının trafiği de proxy üzerinden geçirilebilir.
Proxy Türleri Nelerdir?
Proxy'ler, kullandıkları IP adresinin kaynağına, çalıştıkları protokole ve sağladıkları anonimlik düzeyine göre gruplanır.
IP Kaynağına Göre Proxy Türleri
- Datacenter proxy: IP adresleri veri merkezlerindeki sunuculara aittir. Bağlantısı kararlıdır ve genellikle sabit (statik) IP adresi sunar.
- Residential proxy: İnternet servis sağlayıcılarının ev kullanıcılarına atadığı IP adreslerini kullanır. Siteler bu trafiği bir ev internet bağlantısından gelen trafik olarak görür.
- Mobil proxy: Trafiği mobil operatörlerin 4G ve 5G ağlarına ait IP adresleriyle iletir. Mobil operatörler CGNAT ile aynı genel IP adresini çok sayıda abone arasında paylaştırır; bu yüzden bir mobil IP adresinin arkasında aynı anda birçok gerçek kullanıcı bulunabilir.
- IPv6 proxy: Yeni nesil IPv6 adreslerini kullanır. Adres alanı çok geniş olduğu için çok sayıda farklı IP adresi gerektiren işlerde tercih edilir; ancak yalnızca IPv6 destekleyen sitelerle çalışır.
Bu türlerin karşılaştırması için Residential mı Datacenter mı yazımıza, mobil IP adreslerinin özellikleri için de mobil IP adreslerini anlattığımız rehbere bakabilirsiniz.
Protokole Göre Proxy Türleri
- HTTP ve HTTPS proxy: Web trafiği için tasarlanmıştır. Tarayıcılar ve web tabanlı araçlar genellikle bu türü kullanır; HTTPS sitelere proxy üzerinden kurulan bir tünelle bağlanılır.
- SOCKS5 proxy: Daha alt seviyede çalışır ve web dışındaki uygulamaların trafiğini de iletebilir. HTTP proxy'lerde olduğu gibi kullanıcı adı ve şifreyle kimlik doğrulamayı destekler.
İki protokolün farklarını SOCKS5 ile HTTP proxy karşılaştırması yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Anonimlik Düzeyine Göre Proxy Türleri
- Şeffaf proxy: Gerçek IP adresinizi istek başlıklarında hedef siteye iletir. Amacı IP adresini gizlemek değil, trafiği filtrelemek ya da önbelleğe almaktır.
- Anonim proxy: Gerçek IP adresinizi iletmez, ancak isteğin bir proxy üzerinden geldiğini belli eden bilgiler gönderebilir.
- Yüksek anonim proxy: Ne gerçek IP adresinizi ne de proxy kullanıldığını gösteren başlıkları iletir.
Bu sınıflandırma şifrelenmemiş HTTP istekleri için geçerlidir. HTTPS bağlantılarda proxy, tünelin içindeki istek başlıklarını göremez ve bu başlıklara bilgi ekleyemez.
Paylaşımlı ve Özel Proxy
Paylaşımlı proxy'de aynı IP adresini birden fazla kullanıcı aynı anda kullanır. Özel (dedicated) proxy'de ise IP adresi tahsis süresi boyunca yalnızca size ayrılır; böylece başka kullanıcıların o IP adresiyle yaptığı işlemlerden etkilenme riski azalır.
Proxy ve VPN Aynı mı?
Proxy de VPN de trafiğinizi başka bir sunucu üzerinden geçirir ve sitelerin gördüğü IP adresini değiştirir. Ancak çalışma biçimleri farklıdır.
| Özellik | Proxy | VPN |
|---|---|---|
| Kapsam | Genellikle ayarlandığı tarayıcı ya da uygulama | Genellikle cihazın tüm internet trafiği |
| Şifreleme | Trafiği kendi başına şifrelemez; HTTPS sitelerde içerik zaten şifrelidir | Cihaz ile VPN sunucusu arasındaki trafiği şifreler |
| Kurulum | Tarayıcı, işletim sistemi ya da uygulama ayarından yapılır | Genellikle ayrı bir uygulama kurulur |
| IP seçenekleri | Datacenter, residential, mobil ve IPv6 gibi farklı IP türleri seçilebilir | Çoğunlukla sağlayıcının veri merkezi IP adresleri kullanılır |
| Tipik kullanım | Belirli uygulamalar için IP yönetimi, test ve veri toplama | Genel gizlilik ve güvenli olmayan ağlarda koruma |
Cihazınızdaki tüm trafiği şifrelemek istiyorsanız VPN, belirli bir uygulamanın hangi IP adresiyle internete çıkacağını seçmek istiyorsanız proxy daha uygun bir araçtır. İki araç birlikte de kullanılabilir.
Proxy Kullanmak Güvenli mi?
Proxy'nin güvenliği büyük ölçüde sağlayıcıya ve kullanım şekline bağlıdır. Trafiğiniz proxy sunucusundan geçtiği için sunucuyu işleten tarafa güvenebilmeniz gerekir.
- Güvenilir sağlayıcı seçin: Kaynağı belirsiz ücretsiz proxy'ler trafiği izleyebilir, içeriğe müdahale edebilir ya da bağlantıyı aniden kesebilir. Ayrıntılar için ücretsiz proxy riskleri yazımıza bakabilirsiniz.
- HTTPS kullanan siteleri tercih edin: HTTPS bağlantılarda sayfa içeriği tarayıcı ile site arasında şifreli kalır.
- Erişim bilgilerinizi koruyun: Proxy adresi, port, kullanıcı adı ve şifre başkalarıyla paylaşılmamalıdır.
- IP sızıntısını kontrol edin: Proxy açıkken bazı tarayıcılar WebRTC üzerinden gerçek IP adresinizi gösterebilir. IP Adresim aracındaki WebRTC testiyle bunu kontrol edebilirsiniz.
- Proxy tek başına anonimlik sağlamaz: Çerezler, hesap girişleri ve tarayıcı bilgileri, IP adresi değişse bile sizi tanımlayabilir.
Proxy Açık mı Olmalı Kapalı mı?
Bilerek bir proxy kullanmıyorsanız ve cihazınız bir şirket ya da okul tarafından yönetilmiyorsa proxy ayarı kapalı kalmalıdır. Windows, macOS, Android ve iPhone'da yeni kurulumda elle girilmiş bir proxy bulunmaz ve bağlantı doğrudan kurulur.
Proxy'yi bir iş ya da test için kullanıyorsanız yalnızca ihtiyaç duyduğunuz cihazda veya uygulamada açmanız yeterlidir. Kendi eklemediğiniz ve kurumunuzun da tanımlamadığı bir proxy ayarı görürseniz bu ayarı kaldırmanız ve cihazınızı güvenlik yazılımıyla taramanız önerilir; bazı zararlı yazılımlar trafiği yönlendirmek için proxy ayarını değiştirebilir.
Sık Sorulan Sorular
Proxy gerçek IP adresini gizler mi?
Anonim ve yüksek anonim proxy'lerde ziyaret ettiğiniz siteler gerçek IP adresinizi değil, proxy sunucusunun IP adresini görür. Şeffaf proxy'ler ise gerçek IP adresinizi istek başlıklarında iletebilir. Çerezler, hesap girişleri ve tarayıcı bilgileri de sizi yine tanımlayabilir. Tarayıcınızın WebRTC üzerinden gerçek IP adresinizi gösterip göstermediğini IP Adresim aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Proxy internet hızını düşürür mü?
Trafik fazladan bir sunucudan geçtiği için gecikme bir miktar artabilir. Farkın ne kadar olacağı proxy sunucusunun konumuna, yüküne ve bağlantı kalitesine bağlıdır. Size ve bağlandığınız siteye yakın konumdaki bir sunucu bu farkı küçük tutar.
Kaynağı belirsiz proxy kullanmak güvenli mi?
Güvenli değildir. Kim tarafından işletildiği belli olmayan proxy'ler trafiği izleyebilir, şifresiz sayfalara reklam ya da zararlı kod ekleyebilir veya aniden kapanabilir. Ücretsiz dağıtılan proxy'lerin çoğu bu gruptadır. Kişisel ya da iş amaçlı kullanımda güvenilir bir sağlayıcının proxy'si tercih edilmelidir.
Proxy kullanmak yasal mı?
Proxy kullanmak tek başına yasak değildir; şirketler, okullar ve yazılım ekipleri proxy'yi günlük işlerinde kullanır. Belirleyici olan kullanım amacıdır. Proxy, yürürlükteki yasalara ve bağlanılan sitelerin kullanım şartlarına uygun şekilde kullanılmalıdır.
Proxy hangi cihazlarda kullanılabilir?
Windows, macOS, Android ve iPhone gibi yaygın işletim sistemleri proxy ayarını destekler. Proxy'yi işletim sistemi ayarlarından, FoxyProxy gibi bir tarayıcı eklentisiyle ya da Proxifier gibi bir uygulamayla kullanabilirsiniz.
Proxy'nin çalıştığını nasıl anlarım?
Proxy açıkken IP Adresim aracını açın; görünen IP adresi proxy sunucusunun adresi olmalıdır. Proxy'nin bağlantı kabul edip etmediğini ve hangi konumdan internete çıktığını Proxy Checker aracıyla da test edebilirsiniz.
